Historia Hvaru

Najstarsi mieszkańcy

Osady, jaskinie i groty rozsiane po całym Hvarze miały swoich mieszkańców już w VII tysiącleciu p.n.e. Powstał wtedy paradoks: podczas gdy na lądzie stałym ludzie przez kolejne 1500 do 2000 lat byli jeszcze koczowniczymi łowcami i zbieraczami wędrującymi z północy na południe, mieszkańcy jaskiń na Hvarze zaczynali już lepić ceramikę. Barwiona ceramika, której wzory i formy znaleziono na Hvarze i którą badania dr. Grgi Novaka datują na 7000 r. p.n.e., występuje także wzdłuż wschodniego wybrzeża Adriatyku — na lądzie, w pasie 200 km wzdłuż wybrzeża i 50 km w głąb. Hvar jest więc naprawdę wyspą dyfuzji kulturowej.

Kultura hvarska

Znaleziska archeologiczne kultury hvarskiej osiągają szczyt wraz z odkryciem Velištaka w Stankovcach koło Zadaru, z piątego tysiąclecia. Jaskinia Markova, trzy kilometry od miasta Hvar, jest zatem jednym z najstarszych mezolitycznych świadectw kultury osiadłej, która przetrwa zmiany pór roku, obserwuje zmiany kosmiczne i tworzy najstarszy kalendarz księżycowy w Europie: Velištak pod wpływem późnej neolitycznej kultury hvarskiej. W tamtym czasie, 7000 lat przed Chrystusem, Adriatyk podniósł się o sto metrów — to kulminacja ocieplenia po epoce lodowcowej.

Ilirowie i Grecy z Pharos

W VI i V wieku p.n.e. iliryjskie plemiona Dalmatów, Ardiajów i Daorsów ukształtowały się jako odrębne struktury, a w IV wieku p.n.e. Grecy założyli swoje kolonie na wyspach Vis, Hvar i Korčula. Osadnicy z greckiej wyspy Paros zbudowali na Hvarze miasto Pharos w 385 r. p.n.e., a nieopodal, na Issie — dzisiejszej wyspie Vis — król Dionizjos z Syrakuz wzniósł w 390 r. twierdzę. Ponieważ w IV wieku p.n.e. Celtowie spychali Ilirów z północy ku Adriatykowi, ścisk był na tyle duży, by wywołać wojnę z nowo zasiedlonymi greckimi wyspami: 5000 zabitych i 2000 wziętych do niewoli Ilirów wskazuje jak na tamte czasy na wielką bitwę i wielką klęskę. Grekom mimo to nie udało się stworzyć swojego polis na Adriatyku — owej autonomicznej, kulturowo demokratycznej wspólnoty, która wieńczyła się budową teatru. Tyranom z Visu teatr się nie podobał, ale parcelacja Równiny Starogradzkiej, dziś chronionej przez UNESCO, świadczy o demokratycznym nastawieniu mieszkańców Pharos.

Epoka rzymska

W 229 r. p.n.e. Demetriusz z Faros, zbuntowany wódz iliryjskich Ardiajów królowej Teuty, zdobywa Pharos i tworzy własne państwo. W 219 r. p.n.e. przyszli jednak Rzymianie, pokonali Demetriusza i zniszczyli Pharos. Greckiej parcelacji pól nie tknęli, bo i tak była już ich. Pozostała za to zagadka: nekropolia Pharos, która przez 200 lat powinna liczyć co najmniej 1000 grobów, sądząc po liczbie żyznych działek, nigdy nie została odkryta. Rzymianie zasiedlili potem ten obszar i zbudowali nowe miasto — również bez zmarłych. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 r. Cesarstwo Zachodnie upadło już w 476 r., a Bizancjum przejęło wpływ religijny i polityczny aż do schizmy z 1054 r.

Nadchodzi Wenecja

W XII wieku Wenecja całkowicie zastępuje Bizancjum i pozostaje tu do XVIII wieku. Ponieważ Wenecja panuje nad morzem, a nie nad lądem, wszystkie wyspy wzdłuż wschodniego wybrzeża Adriatyku otrzymały duże i dominujące miasta zwrócone ku morzu, a nie ku lądowi, aby zaopatrywać i osłaniać wenecką flotę w drodze przez Adriatyk na Morze Śródziemne. Wtedy narodziło się miasto Hvar. Chorwaci, ochrzczeni i nauczani w IX wieku przez Cyryla i Metodego po stronie Bizancjum, oraz papieskie państwo Franków nadciągające z północy od strony lądu starli się o Zadar. Po stronie Kościoła zachodniego w X i XI wieku pojawili się na tym obszarze pierwsi chorwaccy królowie papiescy, a Chorwaci stali się ludnością większościową. Jednak od północnego zachodu Węgry, a na wybrzeżu Wenecja trzymają młode państwo chorwackie w kleszczach — tak że przez 1000 lat Chorwaci tęsknią za niepodległością.

Schrystianizowani Chorwaci

Schrystianizowani Chorwaci mają w ramach większych, również chrześcijańskich państw własną autonomię, co widać po pojawieniu się chorwackiej szlachty — ale tylko wtedy, gdy jest ona kultury i przekonań chrześcijańskich. W tym sensie chrześcijaństwo było opcją demokratyczną, wspólnym mianownikiem, uniwersalnością służącą współistnieniu i pomyślności. Co ciekawe, nawet pod Wenecją chorwaccy szlachcice rodzą się w weneckich miastach i są nawet zamożniejsi i bardziej twórczy niż szlachta wenecka czy węgierska na ziemiach chorwackich. W XVII wieku, w 1612 roku, miasto Hvar jako jedno z pierwszych w Europie zbudowało teatr ludowy.