Jelsa

Gmina Jelsa obejmuje 55% wyspy Hvar. Miasto Jelsa w 1900 roku liczyło 1550 mieszkańców, a w 2021 roku 1750 mieszkańców.

Gmina Jelsa liczyła 6600 mieszkańców w 1900 roku i 3500 w 2021 roku.

Chociaż liczba mieszkańców gminy Jelsa zmalała niemal o połowę, samo miasto Jelsa odnotowało wzrost liczby ludności. W tym sensie miasto Hvar zanotowało jeszcze większy wzrost, z 2039 mieszkańców w 1919 roku do 3519 w 2021 roku.

Na południe od Jelsy, w stronę Pitve, znajdują się pozostałości iliryjskiej twierdzy z IV wieku p.n.e. zwanej Kula Tor, z której mieszkańcy Pitve najprawdopodobniej kontrolowali wybrzeże, na którym zbudowano dzisiejszą Jelsę. Na półwyspie Gradina, oddzielonym od Jelsy i od "wszystkiego" murem obronnym o długości około 180 m i wysokości 2,5 m, znajdowało się stare jelszańskie miasto ze schronieniem Galešnik, wzmiankowanym w Statucie Hvarskim z 1331 roku. Te dwie twierdze najwyraźniej nie wystarczyły jednak do obrony przed atakiem Saracenów na wyspę Hvar w 1571 roku, podczas którego zniszczona została pobliska Vrboska, ale nie Jelsa. Zniszczone i spalone zostały także miasta Hvar i Stari Grad, podczas gdy Jelsa się obroniła. Nad Jelsą w XIII-XIV wieku zbudowano kościół-twierdzę św. Marii, a w XV wieku kościół św. Jana przy głównym placu i kościół Matki Bożej Zdrowia. Kościół św. Fabiana i Sebastiana od 1535 roku ma formę obronną, dodatkowo wzmocnioną po wojnie cypryjskiej w 1573 roku. Opiekunką miasta Jelsa jest Maryja Panna.

Podczas panowania austriackiego, w 1868 roku otwarto w Jelsie chorwacką czytelnię i bibliotekę, a w 1870 roku przy wjeździe do Jelsy założono piękny ogród, prawdziwą "chłodnię" podczas letnich upałów. Najprawdopodobniej stworzył go austriacki instytut, w którym później, około 1900 roku, działał Robert Koch, ekspert od malarii i gruźlicy, który w ramach walki z malarią osuszył także bagniste wyspy Brijuni koło Puli. Wszystkiego tego zapewne by nie było, gdyby w 1866 roku austriacka marynarka, w której dwie trzecie stanowili Chorwaci, nie pokonała w bitwie pod Visem floty włoskiej, dwukrotnie większej, ale najwyraźniej nie silniejszej. Bitwa toczyła się w ramach wojny prusko-austriackiej, w której sojusznikiem Prus były Włochy, chcące wykorzystać okazję, by odebrać Austrii swoje, ale "dostały za swoje". W porównaniu z Włochami Austria była mile widzianym gościem na wschodnim wybrzeżu Adriatyku. Wszystkie chorwackie miasta i wsie zbudowały kamienne falochrony i porty, a w 1875 roku cesarz Franciszek Józef I zszedł na ląd w Stari Gradzie, w porcie zbudowanym za panowania austriackiego. Wyspa Mali Lošinj stała się letnią rezydencją cesarza, Opatija zabudowała się hotelami i letnimi domami, a miasto Hvar założyło w 1900 roku "Towarzystwo Higieniczne". Podczas II wojny światowej włoska armia faszystowska przybyła na Hvar i spaliła Vrbanj, w tym kościół Ducha Świętego, przeciwko któremu grzech jest, według Chrystusa, jedyną rzeczą niewybaczalną...

Historia Hvaru od nadejścia chrześcijaństwa pełna jest kontrowersji i "chrześcijańskich dialogów", ponieważ historia, a właściwie duch ludzki, skierowała ognisko świadomości tak, by w ten właśnie sposób się przejawiać i budować.

+1 zdjęcie więcej