Hvar: co zobaczyć, od rana do północy

Krótka wersja: Hvar jest większy i wolniejszy, niż wynikałoby z jego reputacji. Większość gości zatrzymuje się w mieście Hvar, robi jeden dzień na łodzi, jedną plażę i jedną kolację, a potem wyjeżdża w przekonaniu, że zobaczyła wyspę. To, co następuje, jest wersją dłuższą — piętnaście rzeczy wartych czasu i moment, w którym każda z nich wypada najlepiej.

Tego nikt nie żałuje. Wyspy Pakleni to łańcuch około dwudziestu wysepek dokładnie naprzeciw miasta Hvar, a do najbliższej płynie się piętnaście minut. Palmižana ma ogród botaniczny i restauracje działające od 1906 roku. Jerolim i Stipanska leżą bliżej i w sezonie są zatłoczone; Vlaka i Vela Garška pozostają spokojne.

Jedno warto wiedzieć, zanim skierujecie łódź: Jerolim to wysepka naturystyczna i od dziesięcioleci jedna z najbardziej znanych na Adriatyku. Jest oznakowana i nikt nie trafia tam przypadkiem — ale jeśli to nie to, czego szukacie, płyńcie dalej do Zdrilcy albo Vlaki.

Dopływa się taksówką wodną z nabrzeża. Kursują cały dzień i płaci się za łódź, a nie od osoby, więc we trójkę czy czwórkę wychodzi lepiej niż linia rejsowa.

Jeśli wolicie płynąć sami i zatrzymywać się, gdzie chcecie, mniejsze łodzie nie wymagają patentu, a większe przypływają ze skiperem.

Południowy stok Hvaru to jeden z najstarszych regionów winiarskich w Europie. Równina Starogradzka jest na liście UNESCO i wciąż uprawia się ją wzdłuż granic działek wytyczonych w IV wieku p.n.e.

Dwie rzeczy do spróbowania: plavac mali ze stromych tarasów nad Ivan Dolac i Svetą Nedjelją oraz białą bogdanušę, która prawie nigdzie indziej nie rośnie. Większość piwnic przyjmuje gości, ale niemal wszystkie proszą o zapowiedź — w lipcu i sierpniu nawet kilkudniową.

Jedna piwnica, którą warto zarezerwować, jeśli chcecie zrozumieć, dlaczego ten stok ma znaczenie: Matijević, w Jagodnej nad Svetą Nedjelją. Rodzina uprawia jedne z najbardziej stromych tarasów na Adriatyku, wszystko zbiera się ręcznie, a ich plavac mali zdobył złoty medal Decantera w 2023 roku. Robią też bogdanušę, więc białą odmianę wyspy można spróbować dokładnie tam, gdzie rośnie. Degustacje kosztują od 15 € za trzy wina do 50 € z deską lokalnych przysmaków, wyłącznie po umówieniu — a latem oznacza to kilka dni wcześniej.

Zestaw, który działa: przed południem plaża na północnym wybrzeżu, po południu degustacja na południu, kolacja w Jelsie albo Starym Gradzie.

Przejedźcie piętnaście minut pod górę z dowolnego portu, a wyspa zmienia się całkowicie. To tutaj Hvar naprawdę żył przez dwa tysiące lat, a większość gości nigdy tego nie widzi.

Malo Grablje to kamienna wieś opuszczona w latach sześćdziesiątych, kiedy ostatnie rodziny zeszły do Milnej. Nic nie zostało odbudowane poza jedną konobą, którą prowadzi potomek tych, którzy odeszli. Parkuje się powyżej i wchodzi pieszo; jest cicho, bez dachów, i jest to jedno z najbardziej poruszających miejsc na wyspie. Velo Grablje, jego większy sąsiad, było stolicą lawendy w Dalmacji i wciąż co lato organizuje festiwal lawendy.

Humac to pasterski przysiółek bez prądu i bez samochodów, do którego dochodzi się pieszo, gdzie kolację piecze się pod żelaznym kloszem na żarze. Dwadzieścia minut dalej pieszo jest jaskinia Grapčeva, stanowisko neolityczne z ceramiką datowaną na około 5000 p.n.e. — jeden z najstarszych śladów osiadłego życia w Europie.

A między Starym Gradem a Vrboską rozciąga się Równina Starogradzka, obiekt UNESCO, gdzie greccy koloniści w IV wieku p.n.e. wytyczyli granice pól, wzdłuż których uprawia się do dziś. Jest płaska, łatwa do przejścia i o ósmej rano zupełnie pusta.

Hvar ma ponad 300 kilometrów oznakowanych szlaków i starych kamiennych dróg, w większości zbudowanych po to, by dojść do winnic, a nie do punktów widokowych — i właśnie dlatego prowadzą dokądś sensownego. Klasyk to grzbietowa trasa nad Brusjem przez tarasy lawendy oraz stara mulica z Malego Grablja w dół do zatoki Milna — czterdzieści minut kończących się kąpielą.

Rower najlepiej sprawdza się na Równinie Starogradzkiej i wzdłuż północnego wybrzeża między Vrboską a Jelsą: płasko, w cieniu, bez ruchu. Południowa strona jest dla tych, którzy lubią podjazdy.

Na wodzie kajak morski do wysp Pakleni zajmuje około 45 minut w jedną stronę i naprawdę jest najpiękniejszym sposobem, żeby tam dotrzeć. Deski SUP są do osłoniętych zatok na północy. Centra nurkowe organizują wyprawy na wraki i rafy przy Paklenach; widoczność regularnie sięga 30 metrów.

Jeśli wolicie, żeby was ciągnęło, niż wiosłować, na miejskim nabrzeżu przez całe lato działa wypożyczalnia flyboardów, wakeboardów i SUP-ów . A głęboka woda po południowej stronie to miejsce, gdzie łodzie big game wypływają na tuńczyka, seriolę i zębacza — cały dzień, w cenie za łódź jak wszystko inne tutaj.

Hvar sprzedaje lawendę przez całe lato, ale kwitnie ona tylko przez jakieś trzy tygodnie — mniej więcej od 15 czerwca do pierwszego tygodnia lipca, wcześniej po ciepłej wiośnie. Pola leżą na zachodnim grzbiecie wokół Velego Grablja i Brusja, na tarasach, które przed turystyką były głównym dochodem wyspy. Przejedźcie starą drogą między obiema wsiami, zatrzymajcie się tam, gdzie pachnie najmocniej, i kupcie olejek u drzwi, a nie na nabrzeżu.

Jeśli jesteście tu poza tymi tygodniami, tarasy i tak są warte podjazdu dla widoku na łańcuch Paklenów — tylko nie spodziewajcie się fioletu.

Hvar zapracował na tę reputację, ale kształt wieczoru nie jest oczywisty za pierwszym razem. Zaczyna się wcześnie, około szóstej, w beach barach. Hula Hula na zachodnim cyplu to klasyk na zachód słońca; Falko jest dwadzieścia minut pieszo i o wiele spokojniejszy. Około dziewiątej wszyscy schodzą na nabrzeże, a kluby ruszają dopiero po północy.

Carpe Diem prowadzi też wersję wyspiarską na Stipanskiej, na którą płynie się łodzią i z której wraca się rano — taksówki wodne w sezonie kursują całą noc.

Dzień pierwszy — miasto, pieszo. Plac, katedra, Arsenał i teatr zajmują razem jeden poranek. Wejdźcie na Forticę godzinę przed zachodem i zostańcie na niego. Kolacja za placem, nie na nabrzeżu.

Dzień drugi — Pakleni. Taksówką wodną na Palmižanę albo własną łodzią, żeby po drodze stanąć na Zdrilcy i Vlace. Z powrotem na czas na beach bar o szóstej.

Dzień trzeci — przejedźcie wyspę. Stari Grad i Tvrdalj rano, Równina Starogradzka albo degustacja na południowym stoku po południu, kolacja w Jelsie lub Vrboskiej.

Dzień czwarty — długi dzień. Błękitna Grota , jeśli macie ochotę na osiem godzin na morzu. Jeśli nie, wersja wolniejsza: Dubovica rano, Malo Grablje późnym popołudniem, kiedy światło wchodzi w kamień.

Dzień piąty — plaża, na którą trzeba zapracować. Zaraće, Mekićevica albo kajak na Pakleni spokojnym rankiem.

A jeśli macie tylko jeden dzień: weźcie dzień na łodzi. Wszystko inne na Hvarze może poczekać do następnego razu.

Na Hvar dopływa się promem albo katamaranem ze Splitu, Drvenika lub Dubrownika. Prom samochodowy cumuje w Starym Gradzie; katamaran pasażerski jest szybszy, ale cumuje w mieście Hvar. Ta różnica ma znaczenie — między nimi jest jeszcze 20 kilometrów.

Na wyspie: samochód się opłaca, jeśli zostajecie dłużej niż trzy dni i chcecie południowe wybrzeże. Do linii brzegowej i zatok łódź jest szybsza i ładniejsza.

To wszystko da się zrobić też bez samochodu. Autobusy łączą miasto Hvar, Stari Grad i Jelsę kilka razy dziennie i dojeżdżają do większości katamaranów, taksówki czekają w porcie, a na południowe wybrzeże i Pakleni taksówka wodna i tak wygrywa z drogą. Samochód staje się konieczny dopiero wtedy, gdy śpicie w głębi wyspy albo po południowej stronie.